D'Geschicht vun der Chamber

Timeline

1839 gouf Lëtzebuerg onofhängeg an huet am Ufank ouni parlamentaresch Representatioun funktionnéiert. Nodeems déi éischt Assemblée 1841 en place gesat gouf, huet sech déi parlamentaresch Institutioun weiderentwéckelt.

1841
Déi parlamentaresch Assemblée, eng absolut Monarchie
Déi parlamentaresch Assemblée, eng absolut Monarchie

Mat der Constitioun vun 1841, gëtt d’ « d’Ständevertriedung » oder « Assemblée des états », mat doranner 34 Deputéierten, an d’Liewe geruff. Dee Moment ass d’Land eng absolut Monarchie, dofir sinn d’Pouvoire vun der Assemblée limitéiert. Si ka keng Decisiounen huelen an huet just eng konsultativ Funktioun nieft dem Herrscher. Den Accord vum Parlament ass nëmmen a seelene Fäll gefrot, zum Beispill bei de Gesetzer iwwert d’Steierfroen. Nëmmen de Kinnik-Groussherzog Wëllem den éischten huet d‘Recht fir Gesetzer ze proposéieren. D’Parlament gesäit sech just 14 Deeg am Joer a seng Sitzunge si geheim.

1848
Den Ufank vun der Trennung vun den dräi Pouvoiren
Den Ufank vun der Trennung vun den dräi Pouvoiren

Déi nei Verfassung ass vun 1848, eng Zäit an där a Fränkräich revolutionnär Mouvementer, demokratescher a sozialer, ëmmer méi staark ginn. D’Constitioun féiert d’konstitutionnell Monarchie an. De Kinnek-Grand-Duc kritt just déi Pouvoiren déi d’Constitutioun an déi speziell Gesetzer him ginn.

De legislative Pouvoir huet d’Parlament. Et huet d’Recht fir Gesetzer ze proposéieren an z’amendéieren. D’Parlament decidéiert iwwert de Budget a kritt d’Muecht fir z’enquêtéieren. D’Regierung gëtt vun der Chamber kontrolléiert. D’Parlamentssitzunge ginn ëffentlech.

1853
Eng autoritär Klaamer
Eng autoritär Klaamer

De Kinnek a Grand-Duc Wëllem den drëtte gëtt der Regierung 1853 den Optrag fir eng nei Verfassung ze schreiwen, déi d’Pouvoire vun der Chamber limitéieren soll. Wéi d‘Chamber refuséiert fir d’Revisiounspropositioun vun der Regierung unzehuelen, léist de Grand-Duc si op. Et kënnt een zeréck op d’absolut Monarchie. D’Parlament gëtt nees „d’Assemblée des états“ a behält seng legislativ Pouvoiren, mee de Kinnek a Grousssherzog muss d’Gesetzer net méi an engem bestëmmten Delai sanktionnéieren a promulgéieren. D’Steieren mussen net méi all Joer gestëmmt ginn an de permanente Budget gëtt erëm agefouert.
De Staatsrot gëtt 1856 agefouert, deemols fir d’Parlament ze kontrolléieren. E kritt d’Missioun Avisen iwwert Gesetzprojeten a Reglementer ze schreiwen. E këmmert sech och ëm adminsitrativ Ugeleeënheeten.

1868
La Chambre adopte la Constitution du compromis entre libertés et Charte autoritaire
La Chambre adopte la Constitution du compromis entre libertés et Charte autoritaire

E Kompromëss tëscht fräiheetlecher an autoritärer Verfassung No der Onofhängegkeets a Neutralitéitsdeklaratioun vu Lëtzebuerg am Joer 1868, gëtt d’Verfassung iwwerschafft. D’Verfassung déi vun der Chamber ugeholl gëtt, ass e Kompromëss tëscht de Fräiheeen vun 1848 an der autoritärer Charta vun 1856. D’Parlament gëtt a „Chambre des Députés“ ëmbenannt a kritt déi meescht vun de Rechter, déi se 1856 verluer huet, zeréck: dat ass zum Beispill den Vott, all Joer, iwwer de Budget an d’Steieren. De Kinnek-Groussherzog behält seng Muechten : hien huet den exekutive Pouvoir an huet och Deeler vum legislative Pouvoir.

1919
Aféiere vum allgemenge Walrecht
Aféiere vum allgemenge Walrecht

D’constitutionnell Revisioun vun 1919 féiert dat allgemengt Walrecht an a bestätegt de Prinzip vun der nationaler Souveränitéit. Et gi Fortschrëtt Richtung Demokratisatioun gemaach an dat an enger Zäit an där d’Monarchie an der Kris ass, an där d’Leit Honger hunn an et Problemer beim Approvisionnement ginn.

De Grand-Duc bleift den Staatschef a Co-Legislateur. D’Stréimunge géint d’Dynastie kënnen sech net duerchsetzen: an engem Referendum vun 1919, schwätze sech 80% vun de Walberechtegte fir den Erhalt vun der Dynastie aus.

1940-44
Déi legislativ Aktivitéite ginn op Äis geluecht
Déi legislativ Aktivitéite ginn op Äis geluecht

Am zweete Weltkrich, gëtt d’Chamber opgeléist an déi legislativ Aarbecht gëtt op Äis geluecht. D’Regierung an d’Grande-Duchesse ginn an den Exil.
Déi éischt Sessioun nom zweete Weltkrich ass den 6ten Dezember 1944 a limitéiert sech op eng eenzeg ëffentlech Sitzung, well d’Deputéiert net zu genuch sinn. Eng consultativ Assemblée kënnt vu Mäerz bis August 1945 zesummen a nei Walen sinn am Oktober 1945.
D’Chamber nom zweete Weltkrich iwwerschafft nach eng Kéier d’Verfassung. De Statut vun der Neutralitéit vum Land gëtt domadder ofgeschaaf.

1965
Déi permanent Kommissioune ginn agefouert

D’Aarbecht vun der Chamber gëtt méi einfach well parlamentaresch Kommissiounen agesat ginn, déi spezialiséiert a permanent sinn, . Virdrunn war et der Chamber net méiglech eng gutt Qualitéit vun der Aarbecht ze garantéieren, well d’Sektiounen (Virgänger vun de Kommissiounen) net spezialiséiert waren a hier Memberen nom Zoufallsprinzip ausgewielt waren.. Eng aner Innovatioun sinn d’Fraktiounen. Si sinn offiziell am Reglement unerkannt a kréie Raimlechkeeten zur Verfügung gestallt, esou wéi och Subventiounen, jee no hirer Representativitéit. Dës materielle Hëllefen sinn vill méi geréng wéi déi vun 1990 a gëlle just fir Fraktiounen.

1979
Déi éischt Walen am Europaparlament

Dës Walen sinn de selwechten Dag wéi d’Chamberwalen, esou datt et e klengen Ufank vun engem politeschen Débat iwwer Europa gëtt. Lëtzebuerg huet 6 Deputéiert an engem Europaparlament vun am ganzen 412 Deputéierten. Vun de Lëtzebuerger sin der 3 vun der CSV, 2 vun der DP an 1 vun der LSAP. Si bleiwe Member vun der Chamber. Wéinst deene Walen, kritt déi europäesch parlamentaresch Assemblée eng demokratesch Legitimitéit. Se verdéngt vun do un den Numm „Europaparlament“ dee se sech eigentlech scho virdru ginn hat. Ma e gëtt eréischt mam Acte unique 1987 officialiséiert. 1979 gräiftd’Europaparlament op säi Pouvoir iwwer de Budget zréck, andeems et dee vun 1980 refuséiert.

1990
De Finanzement vun de Fraktiounen

D’Modifikatioune vum Chamberreglement, déi tëscht 1990 an 1991 gemaach goufen, erhéijen fundamental déi matierl Moyenen déi de Fraktiounen zur Verfügung gestallt ginn. Si hëllefen dobäi déi politesch Aarbecht ze professionaliséieren.
Donieft huet all Deputéierten Recht op een equipéierte Bureau no bei der Chamber. D’Chamber iwwerhëlt d’Käschten fir den Deputéierten hier Mattaarbechter déi agestallt ginn. Déi materiell Hëllef gëtt net nëmme gestäerkt, mee se geet elo och un „technesch Gruppen“ – dat nodeem edéi kleng Parteien, bei der politescher Rentrée 1989 eng Protestaktioun gemaach haten.

1999
De Rechnungshaff, Cour des Comptes, ersetzt d’Chambre des Comptes
De Rechnungshaff, Cour des Comptes, ersetzt d’Chambre des Comptes

De Rechnungshaff ass een onofhängegt Organ. D’Chamber kann op seng Déngschter zréck gräifen. De Rechungshaff kontrolléiert déi finanziell Gestioun vun den Organer, Adminsitratiounen an Zerwisser vum Staat. E kann déi finanziell Gestioun vun all moralescher Persoun - privater oder ëffentlecher -, kontrolléieren, grad ewéi vun all physescher Persoun vu privatrechtlechem Recht déi ëffentlech finanzéiert gëtt Zum Beispill de Musée de la forteresse), All Joer, schreift de Rechnungshaff ee Rapport iwwert d’Generalkonte vum Staat. E kann op Demande vun der Chamber Avisen iwwer Gesetzprojeten oder Gesetzespropositiounen ofginn, déi e bedäitenden Impakt op d’Staatskeess huet.

2004
De Mediteur hëllt seng Aarbecht op
De Mediteur hëllt seng Aarbecht op

Ee neit Gesetz féiert 2003 d’Funktioun vum Mediateur , dem Ombudsman, an. En ass un d’Chamber gebonnen, mee kann, am Kader vu senger Funktioun, keng Instruktioune vun enger aner Autoritéit kréien. E këmmert sech ëm Reklamatioune vu Bierger, déi ee Litige mat enger Verwaltung vum Staat oder vun enger Gemeng hunn.. Oder mat ëffentlechen Etablissementer vum Staat oder de Gemengen. E versicht d’Litigen tëscht den zwou Parteien ze léisen a kann och als Beroder agéieren. All Joer, présentéiert den Ombudsman der Chamber e Rapportdeen da vun der Chamber, verëffentlecht gëtt.

2008
Finanzement vun de politesche Parteien
Finanzement vun de politesche Parteien

Déi politesch Parteien ginn zanter Januar 2008 vum Staat financéiert, dat nodeem se an d’Verfassung ageschriwwe goufenan och nom Parteiefinanzéierungsgesetz vun 2007. Hir Konnte si kloer vun deene vun de Fraktiounen ze trennen: et handelt sech ëm zwou verschidde Strukturen mat eegenem Personal. Fir kënne vum ëffentleche Finanzement ze profitéieren, muss eng Partei virweisen, datt se enger reegelméisseger politescher Aktivitéit nogeet, si muss komplett Kandidatelëschte fir d’Chamber- an Europawale virweisen, an op d’mannst 2% Stëmme kréien.

2014
Déi ëffentlech Petitioun

Déi ëffentlech Petitioun ass en Instrument, dat méi wäit wéi déi einfach Petitioun geet. Wa se vun der Petitiounskommissioun als recevabel erklärt ginn ass, gëtt se um Site www.petitiounen.lu verëffentlecht. Bannent 6 Wochen, kann se op Pabéier oder Online ënnerschriwwe ginn. Wann se de Seuil vun 4.500 Ënnerschrëfften erreecht huet, kënnt et zu engem ëffentlechen Debat an der Chamber, deen iwwerdroe gëtt.

2017
Den OKaJu an den Centre pour l’égalité de traitement ginn un d’Chamber rattachéiert
Den OKaJu an den Centre pour l’égalité de traitement ginn un d’Chamber rattachéiert

Den Ombudsman fir Kanner a Jugendlecher (OkaJu), ass de Successeur vum Ombudscomité fir d’Rechter vum Kand (ORK). Fir seng Onofhängegkeet vis-à-vis vum Executif ze garantéieren, ass en net méi vum Educatiounsministère ofhängeg mee gëtt un d’Parlament rattachéiert an huetseng eegen Adminsitratioun.
Am Kader vu senge Missiounen kritt e vu kenger anerer Autoritéit Instruktiounen.
Am selweschte Joer, also 2017, gëtt och den Centre pour l’égalité de traitemen (CET) un d’Chamber rattachéiert. Zanter dem Ufank am Joer 2006 bis 2017, war en ënnert der Tutelle vum Familljeministère.

2020
Den Etat de crise
Den Etat de crise

De 17te Mäert 2020, rifft de Premierminister den « état de crise » aus. Et ass déi éischte Kéier dass dat geschitt.. Den „état de crise“ gouf duerch am Oktober 2017, mat engem Amendement vun der Verfassung, geschaaf.
Wärend dem „état de crise“ – international Krisen, reell Menacen fir d’Liewe vun der Bevëlkerung oder déi ëffentlech Sécherheet- kann de Grand-Duc Mesuren huelen, déi géint déi existent Gesetzer verstéissen. Dës Prozedur ass justifiéiert wann d’Chamber net an den noutwendegen Delaie ka Gesetzer maachen. D’Krisemesuren mussen noutwenneg, adequat a proportionnéiert sinn.
Wärend der Covid-Kris plënnert d’Chamber an de Cercle op d’Plëss d’Arem an der Stad. Vun Abrëll 2020 bis Oktober 2021 koum d’Chamber am Cercle zesummen.